Home

Ik wil wat ik wil wanneer ik het wil. Wie dit principe aan het werk wil zien, hoeft niet ver van huis. Een bezoekje aan voetbalveld, supermarkt of cyberspace voldoet. Daar kan men zien hoe deze leefregel in de praktijk uitpakt. Voetballertjes die elkaar of de scheidsrechter molesteren, winkelwagenkleuters die hun vader of moeder tiranniseren of dreigtwitteraars die hun medeburgers intimideren. Ik wil wat ik wil wanneer ik het wil, maar ik krijg het niet! Dat is de dynamiek in dergelijke situaties, resultaat van ontspoorde drifthuishoudingen.

Dit onvermogen de primaire impulsen te beheersen is karakteristiek voor pasgeborenen. Zij hebben nog niet geleerd hun directe verlangens uit te stellen, laten zich volledig leiden door het lustprincipe en beginnen bij het minste of geringste te jengelen. Zodra jongeren of volwassenen hierin vervallen, spreekt men van infantilisering. Een vorm van degeneratie die vooral onder consumentenzielen veel voorkomt, afgericht als zij zijn op het bevredigen van hun onmiddellijke behoeften.

Volgend schooljaar komen er tien experimenteerplekken vrij waar het ‘ik wil wat ik wil wanneer ik het wil’-ethos in de praktijk wordt gebracht. Houd de bordjes iPadschool aan en het genoegen – of dat van uw kinderen – is geheel uwerzijds. Want: ‘We beloven goed naar je te luisteren als jij zegt wat je wilt leren.’ En: ‘We beloven je dat jij zelf mag kiezen wat en wanneer je iets gaat doen.’ Welkom bij O4NT, Onderwijs voor een Nieuwe Tijd.

Dit revolutionaire onderwijsmodel is volgens de initiatiefnemers noodzakelijk omdat het huidige schoolsysteem ‘analoog’ en ‘saai’ zou zijn, terwijl de wereld daarbuiten ‘digitaal, spannend en interessant’ is. Dus verandert de school in een ‘community’, de leraar in een ‘coach’ en de klas in een ‘unit’. Het schoolgebouw verdwijnt deels in een tablet en ‘serious gaming’ wordt breed ingezet. Dit alles onder het motto: als een kind iets leuk vindt, dan zal het makkelijker leren. En omdat kennis in het digitale tijdperk snel zou verouderen, worden de leerlingen getraind in 21st century skills, zoals samenwerken, creativiteit en blind typen. Alle Tweede Kamerfracties, uitgezonderd de PVV, blijken volgens een rondgang van de Volkskrant enthousiast over deze onderwijsvernieuwing.

Een pijnlijk geval van parlementaire blikvernauwing. Dit is namelijk geen vernieuwing, maar een hypergedigitaliseerde variant op dat vermaledijde ‘nieuwe leren’ uit de jaren 90 van de vorige eeuw. Ook toen zag men in ict de oplossing voor niet bestaande problemen, kwam de leerling centraal te staan, werd kennis vervangen door competenties, veranderde de meester in ‘Jan’ en moest, in de veronderstelling dat kennis snel verouderde, de leerinhoud plaatsmaken voor de heilige graal van het leerproces. De meest perverse uitwas van dit concept – Iederwijs – leidt inmiddels een zieltogend bestaan, maar het puinruimen van de gevolgen van ‘het nieuwe leren’ is nog steeds gaande.

De Steve Jobsschool is Iederwijs in iPadverpakking (of zo u wilt: Niemandwijs in tabletvorm). Want wat is nu eigenlijk de aard van de digitale revolutie en welke kennis raakt er precies door verouderd? Het is tasten in het duister. En hoe zit het met onderzoeken waaruit blijkt dat teksten met hyperlinks of teksten gelezen vanaf een scherm, slecht beklijven? De digipedagogen zwijgen erover. Men begint inderdaad, zoals een O4NT-didacticus verkondigde, een ontdekkingstocht ‘waarvan niemand weet waar deze uitkomt.’ Tegen de tijd dat de Steve Jobsschool zijn deuren opent, staat er waarschijnlijk al ‘Google Glasslyceum’ op de voorgevel gekalkt.

Hier zien we een nieuwe ideologie aan het werk die Evgeny Morozov in zijn boek To Save Everything Click Here internetcentrisme noemt. De aanhangers ervan geloven dat het modelleren van de werkelijkheid (saai en moeilijk) volgens de wetten van de digitale wereld (leuk en makkelijk) het aardse paradijs naderbij brengt. Of het nu problemen zijn op het gebied van milieu, politiek, onderwijs of moraal; de digitale heilstaat lost ze op. Morozov laat zien hoe voorvechters van digitale waarden als transparantie, gemak en participatie de vraag ‘voor welk probleem zoeken wij een oplossing?’, vaak achterwege laten.

Wie graag een gokje met zijn kind waagt, zal deze heerlijke, frictieloze ‘vind ik leuk!’-school vast een spannend avontuur vinden. Zeker wanneer men erg op ik-wil-wat-ik-wil-wanneer-ik-het-wil-kinderen gesteld is. Mocht u echter menen dat resultaten slechts waarde hebben wanneer ze zijn verworven, dan zou ik u toch een ander schooltype aanraden.

Deze column stond woensdag 12 juni 2013 in de Volkskrant.

5 thoughts on “Iederwijs in iPadverpakking

  1. “Want wat is nu eigenlijk de aard van de digitale revolutie?”

    Daar tast niemand over het in het duister: het is de radicale democratisering van toegang tot kennis en kennis zelf. Het is een bottom-up constructie van kennis die wordt gevormd en geëvalueerd door ontelbare individuen. Dat is geen ideaal, dat is zoals het is.

    “welke kennis raakt er precies door verouderd?”

    Verkeerde voorstelling van zaken. Relevante kennis wordt bepaald door de behoeften en interesses van lokale gemeenschappen. Kennis die wordt geabstraheerd tot een curriculum die door iedereen moet worden geconsumeerd en volgens een standaardtest wordt getoetst is per definitie irrelevant en achterhaald. In het Internet tijdperk worden deze gemeenschappen steeds vager en worden mensen niet ingedeeld op klasse, leeftijd of citoscore, maar op interesse, capaciteit en behoefte.

    De huidige ontwikkelingen zijn voor veel mensen die autoriteitsposities gewend zijn een angstaanjagende zaak. Er zijn twee idiote reacties:
    1) Vasthouden aan een achterhaald schoolsysteem (dat al saai en achterhaald was op het moment dat het in de 19de eeuw werd ingevoerd).
    2) Nieuwe schoolsystemen of onderwijstypen binnenhalen als utopie, om vervolgens te falen.

    Enkele van mijn aanbevelingen:
    1) Schaf de schoolplicht en onderwijsinspectie af.
    2) Geef mensen tijd en ruimte om te experimenteren met verschillende onderwijsvormen.
    3) Laat die angst en paniek stemming achterwege (“Oh nee, straks krijgen ze geen werk!”)

  2. Dank voor uw reactie.

    Dat niemand in het duister tast over de aard van de digitale revolutie, is echter onjuist. Onder denkers is een levendige discussie gaande over de ethische, politieke en cognitieve consequenties van deze ontwikkeling. Ook uw constatering dat we met een radicale democratisering te maken hebben, wordt door menigeen betwist. Sterker, gezien het feit dat de digitale cultuurindustrieën uit zijn op het vangen en kanaliseren van aandacht van consumenten (via het stimuleren van directe impulsen), kan net zo goed infantilisering en kuddegedrag tot gevolg hebben.

    Uw opvattingen over kennis zijn mij wat al te relativistisch, uw aanbevelingen prikkelend, maar wat mij betreft niet wenselijk.

    • Dank voor de reactie.

      Er is een levendige discussie gaande, natuurlijk. Net zoals in elk ander vakgebied en andere ontwikkeling. Dat is echter iets anders dan “in het duister tasten”. En dit kan al helemaal niet als argument gebruikt worden om zaken bij hetzelfde te laten. Volgens deze gedachtegang tast elke wetenschappelijke discipline in het duister. Dat is ook relativistisch gedacht.

      Het is een radicale democratisering waarvan de waarde en betekenis betwist worden. Ik zeg niet dat het positief of negatief is, slechts dat deze conclusie onvermijdelijk is. Natuurlijk proberen allerlei industrieën die aan te wenden tot hun eigen gewin, of het nu gaat om porno, onderwijs apps, politieke overtuigingen of digitale stofzuigers. Zoals ik al opmerkte, deze radicale democratisering is geen ideaal, maar een daadwerkelijke ontwikkeling die we niet kunnen negeren.

      De huidige schoolvormen negeren die wel en leidden burgers niet op om hier verantwoord mee om te gaan. Dat leidt tot het imbeciele Iederwijs en Nieuwe Leren dat u terecht aan de kaak stelt. Er bestaat geen verschil tussen het consumeren van kennis via een Ipad, via een onderwijzer of via een TV. Feit blijft dat er geconsumeerd wordt, ongeacht de bron. Scholieren worden niet gevormd tot kritische burgers, maar tot uitvoerders van beleid. Zoals George Carlin ooit zei, “Garbage in, garbage out.”

      Tweehonderd jaar staatsscholing heeft mede geleidt tot de infantilisering en het kuddegedrag dat u nu verwerpt. (Wellicht is het boek Teen 2.0 van Robert Epstein een interessante studie voor u.) Dat is ook de reden waarom burgers zo ontvankelijk zijn voor consumentisme, wederom of dit nu in de school, op de werkvloer, in het warenhuis of thuis achter de computer plaats vindt. Het lijkt mij dat u oorzaak en gevolg hier verwart, of de al te algemene denkfout maakt het Nieuwe Leren verantwoordelijk te stellen voor de huidige onderwijskwaliteit.

      Desalniettemin zou ik graag horen waarom u mijn opvatting over kennis relativistisch vindt en waarom mijn aanbevelingen (zijn er slechts enkele) niet wenselijk vindt. Daar heeft u geen argumenten voor gegeven.

  3. Voor alle duidelijkheid: ik ben geen techno-pessimist en wil al helemaal niet alles bij het oude laten.

    Waarschijnlijk hanteren we een verschillend begrip van democratisering. Ik geloof in ieder geval niet dat het volk (demos) hier regeert en al helemaal niet dat digitalisering noodzakelijkerwijs bijdraagt aan een belangrijke voorwaarde voor democratisering, dwz kritische, volwassen en goed geïnformeerde burgers.

    U heeft het over relevante, contextafhankelijke kennis, er bestaan m.i. echter ook universele begrippen en niet-instrumentele kenniscategorieën.

    Hier wou ik het even bij laten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s