Home

De crisis ettert voort, de aanstichters blijven buiten schot, politici schuiven hun stoelen aan en vergaderen verder. Ondertussen groeit overal op het oude continent de verliezershaat. Het reservoir aan strijdbare ontevredenen wordt tot op de rand gevuld met verliezers die te vaak hebben verloren.

In Spanje wordt een hele generatie jongeren afgescheept met de mededeling dat ze überhaupt niet mee mogen spelen. Achter de vriendelijke façade van pleinen en boulevards, flanerende gezinnetjes en keuvelende oudjes, gist het Spaanse bloed. De Portugezen gaan en masse de straat op en halen hun anjers tevoorschijn – symbool van de revolutie. En het Italiaanse electoraat schreeuwt in koor: Flikker op!

Een heel leger aan wraakzuchtigen weigert de regels van het spel nog langer mee te spelen. De vraag is: waarheen met al die woede en wraakfantasieën? Staat het Avondland aan de vooravond van een rondje democratisch gelegitimeerde amok?

Ooit was amok in Maleisië een geritualiseerde praktijk. Gedreven door private krenkingen, in blinde razernij en bewapend met een dolk gaf de amokmaker zich over aan publieke gewelddaden. In een soort alles-of-niets poging tot erkenning, verhaalde de in zijn trots aangetaste enkeling zijn grieven op de gemeenschap. Aan de straatkant stonden zelfs preventief speren opgesteld waarmee toevallige passanten zich in geval van nood konden verdedigen. De wil tot erkenning en het gevoel van vernedering: dat zijn de klassieke ingrediënten voor wat de Duitsers Amoklauf noemen. Een zinderende woedeaanval waarbij het woedesubject volledig samenvalt met zijn impuls en definitief weigert nog verder tot inzicht te komen.

Vluchtig bezien lijkt de verkiezingsuitslag in Italië een geval van collectieve amokmakerij. Hier sprak de vernederde massa die in een ongerichte woede-uitbarsting overging tot een democratische plundertocht. De massale steun voor de nihilistische middelvinger van Beppe Grillo doet denken aan een daad van electoraal vandalisme. Het sombere besef overtollig te zijn en niet gehoord te worden, ontlaadde zich in een luidkeels ‘Flikker op!’ Dit sentiment is wijdverbreid in Europa. Zo bezien zijn de Italiaanse toestanden misschien een voorafschaduwing van wat ons te wachten staat.

Toch wringt er iets. In een soort atavistische reflex neigt de amokmaker ertoe zijn ongefilterde wraakenergie te bureaucratiseren. Nadat hij zijn versplinterde woede bekoeld heeft – op een bushokje, bankier, de media of het neoliberalisme – beëindigt hij zijn Amoklauf steevast op een drafje richting de dichtstbijzijnde woedebank, om het even of er nu Gouden Dageraad, Vijf Sterren of 50Plus op de gevel staat. Daar hoopt hij zijn wrok veilig te beleggen en tegen een redelijk rendement te vergroten.

Maar de eigentijdse woedebanken ontbreekt het per definitie aan een duidelijk beleggingsplan voor de verontwaardiging. We leven namelijk in een tijd waarin de woedeverzamelplaatsen geen richtinggevende scenario’s meer te bieden hebben, om de filosoof Peter Sloterdijk te parafraseren. Democratisch gelegitimeerde amok is gedoemd te mislukken. Eigentijds en effectief woedemanagement vereist onconventionele maatregelen. En de wijzen komen uit het oosten.

Zo ontvlamde de 37-jarige monnik Lobsang Namgyal onlangs in woede. Daarmee werd hij het honderdste Tibetaanse geval van verzet in zijn meest antipolitieke, soevereine en bewonderenswaardige verschijning: de zelfverbranding. Deze vorm van individuele zelfopoffering ten behoeve van een collectieve zaak, wordt niet door wraak gemotiveerd, wil geen onschuldige slachtoffers maken en komt evenmin voort uit een concrete privévernedering. De zelfvernietigende vlammenzee is de meest onbaatzuchtige zelfmoord denkbaar en een sublieme illustratie van de wijze waarop de mens optimaal in woede ontsteekt. Wie zijn allesverzengende woede werkelijk serieus neemt, steekt zichzelf in brand.

Nu moet u deze aanmoediging natuurlijk niet al te letterlijk nemen. Wie in onze contreien met waardigheid levend wil verbranden, staat het volgende te doen: men wist zijn digitale sporen, sluit zich aan bij een broodfonds, wekt zijn eigen energie op, wisselt goederen en diensten uit en meet zich desnoods, om de verwarring compleet te maken, een androgyn uiterlijk aan. Met deze en andere systeemvijandige aanzetten die momenteel overal ontkiemen, ontbrandt de menigte op productieve wijze en zet zij haar gerechtvaardigde woede om in richtinggevende energie.

Aan documentaire- en opiniemakers echter die volharden in hun wraakfantasieën en menen dat het publiekelijk en vanachter hun laptop ter verantwoording roepen van een vermeende dader een vrijblijvende bezigheid is, zou ik het advies willen meegeven: steek jezelf eens in de fik!

Deze column stond op woensdag 6 maart in de Volkskrant

 

 

 

 

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s