Home

Teevens tirannie: voor en door de burger

De veelbezongen VOC-mentaliteit heeft een eigentijdse gedaante. Mediagiganten als Eyeworks en Endemol zijn erin geslaagd de wereld te veroveren met het uitventen van de intieme leefsfeer. In hun handen verandert elke uithoek van de privésfeer in een succesformule, niets blijft ongezien of onbesproken. Na Goudse kaas moeten de programma’s van deze vermaakindustrie wel het meest succesvolle exportproduct van Hollandse bodem zijn.

Dit succes staat niet op zichzelf. Wandel met een buitenlandse gast door een willekeurige woonwijk, en zie hoe bij zoveel in- en doorkijk zelfs de meest schaamtevolle persoon in een voyeur verandert. Misschien schuilt in de voyeur de ware Nederlandse volksaard. Hoe dan ook, wat mij vier jaar terug als nieuwkomer in Barcelona frappeerde, frappeert mij vandaag nog steeds: hier heeft het privédomein de status van een heiligdom.

Dat begint al bij de meest basale inbreuk op andermans privacy: het huisbezoek. Een gast, of het nou een klusjesman of tafelgast is, zal nooit zonder aansporing over de drempel van het privéheiligdom heenkomen. Zelfs wanneer ik de poort wagenwijd openzet, wacht mijn bezoeker bedremmeld totdat ik de bezweringsformule ‘entra, entra!’ uitspreek. Ook het balkon is onderdeel van de privétempel en ongeschikt voor gebruik als woonvertrek. Wie zich daar toch nestelt en onverhoopt de blik van buurvrouw of voorbijganger vangt, merkt dat zowel de passant als de nabuur het hoofd beschroomd zullen afwenden.

De levendige herinnering aan het Franco-regime, toen alle wanden ogen en oren hadden en de ene burger de andere erbij lapte, heeft bij de Catalanen een sterk gevoel voor privacy ontwikkeld. Men weet veelal uit eerste hand wat het betekent om te leven onder een regime waarvan de macht tot achter de voordeur reikt. Die ervaring is in Nederland nagenoeg uit het collectieve bewustzijn verdwenen en ook dat heeft zijn invloed op het privacyklimaat.

Zo wil de staat bij verdenking van illegale cyberactiviteiten, computers kunnen hacken. Kortom, mocht uw webcam of muis binnenkort kuren vertonen, dan heeft u waarschijnlijk een Trojaans paard in huis met daarbinnenin de glurende alfamannetjes Teeven en Opstelten. Maar wie niets te verbergen heeft, hoeft niets te vrezen, luidt het credo van onze liberale privacybulldozers dat veelal op instemmend geknik kan rekenen. En dus leggen deze wereldkampioenen in het plaatsen van telefoontaps, hun oren te luisteren bij een bevolking die daar nauwelijks om maalt. De door veiligheid geobsedeerde burger doet zijn privacy in de uitverkoop; big brothers Ivo en Fred liggen – nog vier jaar lang – lepeltje lepeltje in een gespreid bed.

Dat dit zo is en dat het crimefightersduo tegen totalitaire principes aanschurkt, blijkt uit de onlangs gestarte campagne ‘Wie gaan er alleen voor de kinderen op vakantie?’ Daarbij worden burgers actief geronseld om in de heksenjacht op pedofielen als lange arm voor de staat op te treden. De vakantieganger die nietsvermoedend met het ondergoed van zijn kleinkind langs de vloedlijn banjert of zich de rug laat insmeren door dochterlief, moet vrezen voor de oplettende landgenoot die de vermeende misdaad anoniem meldt. Een soortgelijke campagne twee jaar terug resulteerde in een spectaculaire stijging van het aantal meldingen. Ook hier omarmen Opstelten en de voormalige opsporingsambtenaar Teeven de door hen zo geliefde, maar evengoed tirannieke beginselen: bange burgers zijn trouwe informanten en u bent schuldig totdat het tegendeel bewezen is.

Een privésfeer die geen bescherming biedt tegen inbreuken van buitenaf en een publieke ruimte waar men overgeleverd is aan verklikkerterreur: die ervaring staat in het collectieve geheugen van de Catalanen gegrift. In Nederland is dat allemaal een ver-van-mijn-bed-show. Sterker nog, bij ons is het strikte onderscheid tussen publiek en privé verwaterd. Dit burgerlijke ideaal verdwijnt zodra de burger als klant ten tonele verschijnt. Dan raken publieke deugden in onbruik en krijgen particuliere ondeugden vrij spel. Kortom, dan ligt de weg open naar het publieke ploertendom en Teevens tirannie.

Begin dit jaar ontving het alfamannetje met het hoge voorhoofd de Big Brother publieksprijs voor de grofste privacyschender van het jaar. De komende vier jaar mag hij zijn Orwelliaanse vlechtwerk verder verfijnen, mede mogelijk gemaakt door het onderontwikkelde privacygevoel van een volk dat zijn vrijheid als vanzelfsprekend ervaart. Ergens ben ik bang dat de Big Brother Award komend jaar aan u toebehoort, beste burger.

Deze column is verschenen in de Volkskrant van 31 oktober 2012

One thought on “Privacy in de uitverkoop

  1. Pingback: Teevens tirannie | Hans Schnitzler

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s